nil karaibrahimgil

KELEBEK FELSEFESİNE GİRİŞ

Bu ağır bir başlık olabilir, ama şu kelebek onu hafifletir: Soru-cevap oynayan herkes felsefe yapabilir. İlla ağır gözlüklerin üstünden bize bakan bir akademisyen, eski Yunan’da çıplak çıplak sohbet eden bir vatandaş ya da ‘hepsini okudum biliyorum, sorun!’ diyen kedili kütüphaneli bir entelektüel olmamız gerekmez. Cümlelerinin sonundaki noktaları kurşun kalemle koyan herkese filozof denir.

Filozof silebilir, yenisini sorabilir, geçici bir cevapta mola verebilir. İşte bu yüzden Nil’e seslenişim odur ki, nerede nokta nokta olmuş yani kızamık olmuş bir akıl var, orada fazla durulmasın. Bulaşır, katılaştırır, şekil verir. Hayat bu biçimsizliğiyle güzeldir. Bu sadeliğiyle anlamlı, bu karmaşasıyla uyumludur. Düşünce dediğin uçar, konar. Aklına gelen fikrin kaynağı senin aklın değildir ki hiçbir zaman.

***

Her sabah yılların tiyatrocuları gibi perdeyi açar, güneş ışığını yüzümüze yer ve kendi Machbeth’imizi oynarız. Yazın müzikali, yağmurlu bir günde bohemi, kışın sefilleri oynayabiliriz. Ya da tam tersi.

Bazen ‘kafama takıldı’ dediğimiz düşünceleri lavabo açacağıyla açıp düşünce akışını sağlamak gerekir. Peki nedir o lavabo açacağı, hangi markette vardır?

Cevap veriyorum: belli olmaz; duyulan, okunan bakılan herhangi bir şey olabilir, özgür düşünce marketinde bulunur.

Cevapları olan biriyle soruları olan biri pek anlaşamaz. Etrafımdaki insan seyrekliğini hatta kelliğini –ki saç ektirme meselesinden haz etmem- kendime böyle açıklıyorum.

Ben soru işaretinin ucundaki süs noktasından başka nokta bilmem, sevmem. Ya biliyorsam? Ya seviyorsam? Yaa kendine bir köşe bulmuş oradan bize nanik yapıyor demeyin.

Bu sayıklamaların hepsi geçenlerde duyduğum o cümleden. O dünyanın en güzel film isminden: The eternal sunshine of a spotless mind (lekesiz bir aklın sonsuz ışığı). Duydum şiir gibi geldi. Peki lekesiz akıl ne demek? Nil’e anlatmaya çalıştığım, kırmızı kırmızı noktalarla hastalık kapmamış akıl işte bu. Bence o noktalar emin olduğumuz, kapısına ‘daha fazla sorgulanmasın’ tabelasını astığımız cümlelerimizin sonundaki tükenmez kalemle atılmış ‘tükenmez’ noktalar.

Hayatta gördüğüm en sarhoş, en neşeli, en küçülmüş de büyümüş insanlar muallak sarhoşuydu.bu insanlar kafalarındaki seyrek noktaları kolayca silebilir, düşüncelerindeki tıkalı lavaboları bir lavaç edinip açabilirler. ‘Öyle şey olmaz’ı bilmezler. Akla gelen her şeyin olabileceğini bilirler.

Nil kızımıza hep söylüyorum, her gün kafandaki noktaları bul ve aç şu delikleri diye. Geçenlerde kendisine zorla Açıkradyo’da ‘noise’(gürültü) denilen müziği dinlettim... Tutturmuş o müzik değil diye. Kafasındaki noktalı cümle şu:

Müzik melodiktir. Şu soruyu sorunca lavaç işe yaradı, sonrasında o noise’un remixini bile dinledi: Ya müzik ses ise? Evet biraz acılıydı ama yapması lazımdı. Nitekim kendisi tıkalı olmayan havadar bir aklı olmasını arzu ediyor.

İşte size Nil’e uyguladığım yeşilden uzak akıl detox’undan örnekler: Felsefe ağır meseledir günlük hayata indirgenemez diyenlere, ayda bir Alain de Botton kitabı. ‘Tebeşirle çizilmiş dekordan güzel film olmaz’ spotuna (lekesine) yakalanmışlara bir Dogville kürü. ‘Sehpa, üzerine bir şey konan küçük masadan başka da bir şey değildir’cilere Hüseyin Çağlayan’ın mobilyalardan kıyafet yaptığı defilesi.

***

Bu da Nil’den size akıl detox’u şiiri:

Kekle eski kaşar yenir mi deme

Ye kekle eski kaşar!

Noktalarını yok et

Soru işaretini başar

Bunlar bazı açar mı açar

Bazı aşar mı aşar...

Hadi Nil, gel bana bazı bazı.

Nil Karaibrahimgil

07.06.2004

BAAAAA... BAAAAA!

Hala hayatımda bu nida. Bu da nidanın hikayesi.

Saçları uzun, bıyıklı, sırtında gitarı Ankara’da ‘o kız’la tanışacağı ev yemeğine giden biri, ona o gece Orhan Gencebay’dan ‘Batsın Bu Dünya’yı çalarak ‘işte bu adam’ dedirtti. Kızın adı Berrin’di. Aşkları büyük, evleri küçük bu iki hemencecik evlendi. Aradan 1,5 yıl geçti. Berrin kucağındaki bebeğe‘işte bu baban’ dedi.

O bebek daha bir yaşına girmeden bir heceyi tekrarlamayı başararak ilk kez ‘baba’ dedi. Küçük kızın babasının gitarıyla ve annesinin mamasıyla büyürken, küçük turuncu küvette çekilmiş bir resmi var.

Küçük kız tam portmantoya çıkıp aynada balon patlatmayı başarmıştı ki babası askere gitti. Bir gün izin alıp çat kapı gelen kafası kazılı yabancıyıysa tanımakta güçlük çekti. Artık heceleri dizmede uzman olmuştu. ‘Bu benim babam değil’ dedi bilerek. Eve gelen misafirlere aynı dönem şu konuşmayı yaptı: Siz burada rahat rahat oturuyorsanız, babam bu ülkeyi koruduğu için. O sırada Ordu Evi’de kafası kazılı yalnız baba çaldığı gitarıyla bir beste yaptı:

***

Kızım kızım güzel kızım/ ilk göz ağrım, yürek sızım/ senden uzak çaresizim/ bu da benim alın yazım... İleride askerliği bitince, bir yemekte kızı şöyle devam edeckti: Babam babam güzel babam/ Ben de sensiz yaşayamam/ Bu dünyanın yükünü sen olmadan taşıyamam...

Günler günleri kovaladı. Üstüne titrenen bu kız çocuğuna bir de erkek eklendi. O da aynı insana aynı yaşlarda ‘baba’ dedi ve 4’e tamamlandılar. Kardeşinin bebek arabasını tutup ona çığlık attıran küçük kız, çığlığı basan bebek, vitrinlere bakıp ‘kızım bırak arabayı’ diyen bir anne ve annenin yanında peşisıra yürüyen bir baba, binlerce kez Tunus Caddesi Kuğulu Park arası gidip gelmekten sıkılmış olacaklar, bir sabah trene atlayıp İstanbul’a taşındılar. Kız trende hep ağladı. İlkokul arkadaşlarının olmadığı bir yerde asla oyun oynayamaz, Murat’sız yapamaz, Ceylan’dan başkasıyla anlaşamazdı. Erkek bebek halinden memnun rayların ritmiyle sallanıyor. Kız meğersem denize aşıkmış, ama öyle deniz değil, dalgalı olan. Babası, belki söylemeyi unuttum, artık ‘yürüyen adam’. Beraber bir gün Bebek’te yürürken bir kapı gördüler. Yürüyen adam dedi ki: Kızım bak, çok çalış, bu üniversiteye gir. Burası boğaziçi, Türkiyenin en iyi üniversitesi.

İstanbul’da boş durmak yoktu. Onlar dört kişilik bir Tunus-Kuğulu Park grubu daldılar işe güce. Erkek biraz büyüyüp anaokuluna başladı, kurada 1. çıkıp Işık Anaokulu’na turuncu sınıfa. İyi başlangıç. Kız, amaaan o yaşta çok sıkıcılar geçelim, ortaokul. Anne, anne enteresan, Berrin’i hortlatıp içinden kardeşiyle moda şirketi kurdu. Gecelerce kesti, biçti, boyadı, dikti, yapıştırdı. Yürüyen adam yürüyüp duruyordu. Deniz havası, İstanbul karmaşası, balık-Boğaz-hokkabaz onu sanki sırtından itiyordu. Ama o yine de İstanbul hakkında nostaljik bir şarkı yaptı: Koşturmaca keşmekeş/ deli olursun deli/ İyi ki sen bugünleri görmedin Orhan Veli... İstanbul’da yeniden aşık oldu. Başka bir kadına, İstanbul’a. Ankara’dayken 3500W’lık kolonlardan bahseden şarkısı Müzikomani’yle ünlü olmuş, gazetelerden ailecek gülmüş, şarkıları ödüller almış, sokakta tanınmıştı. İstanbul’da yaptığı albümün adı başkaydı: Biz Sizi Ararız.

***

Kız baktı, çok çalıştı, peki hangi üniversiteye girdi? Bunun cevabını vapurdan inip, bir binaya girip ‘Tebrikler kızınız Boğaziçi’ni kazanmış’ ı duyan yürüyen adam bilir. Sorsanız hemen aklı fikri müzik olan kızının, e naapsaydı böyle bir babayla, 2000 mezunu olduğunu söyleyiverir. Onun sayesindedir, küçük yaştan beri kitaplarla, hedeflerle, sedeflerle büyüttüğü çocukları şekerdir, eriyiverir. Ama çocuk bu, odada durduğu gibi durmaz. Bir bakarsın özgür kız olup yürüyüş yoluna pano pano diziliverir. Sana yan gözle ‘ben özgürüm’ deyiverir. Dili şarkılarda pabuç gibi olur, yürür gider. Pilav yapmadığı gibi, sevgilisi giderse, Allah korusun, yan komşuları katlederim diye danseder televizyonlarda. Ama anne yan komşuya kahvede mahçup güler, baba olur bir menajer, kardeşin odasından bütün gün yükselir ritimler.

Suavi’yle Berrin naapsın, hep iki heceler: baa-baa, aan-nee, seev-gii.

Nil Karaibrahimgil

21.06.2004

BAŞKALARI İÇİN YAŞAMAYA SON VERMEK

Çocukluğumuzdan beri başkaları denen insan topluluğuna kendimizi beğendirmeye çalışıyoruz. Sanki bir aristokrat salonunda bir mikrofon, bir piyano. Niye öyle yaptın anlat bakalım mikrofonu. Hadi göster marifetlerini bakalım piyanosu. Salon sandalye dolu. En önde aile büyükleri, arkalarda sabit yüzler, arada bir değişen yüzler. Bizi izler. Ve tabii ki beklediğimiz şey basit: Alkışlanmak istiyoruz. Bir resim yapıyoruz, yetmiyor. Güzel olduğunu duymayacaksak kimseden, niye yaptık? Hem kendi kendine yaptığına güzel diyene: Ukala denir, kendini beğenmiş denir, kibirli denir. Alkış konusunda da avucunu yalar. İçimizdeki koşucuyu seviyoruz ama boynumuza madalyayı takan spor hocasının hastasıyız. O konserve alkış efekti için var ya, yapmayacağımız şey yok. Peki bu başkalarının elleriyle ‘hadi bas’ diyerek bizi tepelere çıkarttığı merdiven ne kadar sağlam? Hayır sağlamsa mesele yok ama ne de olsa etten kemikten. Yorulmaz mı? Çürümez mi? Küt diye elini çekmez mi? Aşağıya bakmadan kendi biricik uçurumumuzu yaparak yükseldiğimiz yer, elmanın olduğu yer mi gerçekten? Ya elma yoksa orada? Ya ortalıkta ağaç bile yoksa? Allah korusun böyle bir durumda yağmur yağsa, şimşek çaksa yıldırım bizim kafamıza düşer.

Rica ederim isim yapmayın, isimler insanlardan daha hızlı koşuyor.

Örnekse örnek:Bilmemkim bilmemneyi çok güzel başarmış(Bu kulislerde bol bol konuşulur)

Az sonra: O bilmemkim vardı ya, o bilmemneyi de çok iyi başarmış. (Kulise meyva.)

Sonraları:Ya duydun mu bilmemkim şu bilmemneyi ne biçim yapmış,bu sefer becerememiş, tanıdığın başka bilmemkim var mı? (Kulisten apar topar dışarı!)

İnsan bazı cümlelerin kölesi olur. Artık ondan sonra o geminin bodrumunda küreği çek babam çek. E peki, bu gemi nereye gidiyor? (bkz. Ağacın orası...)

Rica ederim kendinizle ilgili geniş cümleler kurmayın, cümleler insanlardan daha hızlı gidiyor.

Örnek mi?

Peki: ben çok bilmemneyimdir dersen ve bir gün içinden bilmemne yapmak gelmezse ne diyeceksin? Başka bir cümle kurmak istedin olamaz mı? Önünde koşan o cümleye çelme takmaya çalışacaksın. O zaman adın mızıkçıya çıkar, vallahi bir daha kimse seninle oynamaz.

Çok rica ederim o kasıntı salondaki sahneye çıkmayın, zira sahnesi yükselip alçalan bir eğlence programının maymunu olursunuz. Şöyle bir şey, ben o salondaki sahnedeyim (bkz. İsimler, cümleler, elma). Alkış sesleriyle yükselip alçalıyorum. En tepeye çıktığımda kafamı tavana çarpmadan az evvel, Clark Kent Superman’e dönüşecek! Rüya müya değil, hayatın ta kendisi! Hani öldükten sonra değeri anlaşılanlar var ya, onlar kafayı çarptıktan sonra Superman’e dönüşenler. Seyirci buna bayılır. Zararsız, acınacak halde bir Superman! Neyse, bu inip çıkan sahne tabii ki insanı bir süre sonra tutuyor. İnip çıkmaktan miden bir fena oluyor. bir saniye ineyim dersin, indirmeeezleeer. Ay, biraz durun dersin, durmaaazlaaar. İn çık, in çık, in çık, in çık, in çık, in çık, in çık... derin nefes al, nefes ver, al ver, al ver, al ver, al yavaşça ver... yoga yapmaya başlıyorsun, psikoloğun koltuğuna oturuyorsun ya da başka bir Uzakdoğu bir şeyi. Neden çocuk gibi hoplaya zıplaya gezinemiyorum, kimse bakmazken bir oyun kurup bozamıyorum diyorsun. Çünkü bakın ne kadar yükseğe zıpladım yaptın, çünkü bakın oyun kurdum nasıl olmuş dedin! Bakın benden size söylemesi bir arkadaşım var, tanımazsınız, sırf annesi komşularına mühendislik okuyan oğlunun müzisyen olduğunu söylemekten utanır diye, çocuğun hayatı elmanın olmadığı yere gidiyordu. Ama o annesine şu cevabı verebilmişti: O komşunun hayatında toplasan 15 dakika adım şu ya da bu şekilde geçsin diye, yıllarımı istemediğim bir şeyi yaparak harcayamam! Yani hem annesinin sandalyesini, hem komşularına ayrılmış ikinci sırayı boşalttırmış. Aslanım benim! 15 dk’lık yükselmenin ardından gelecek ve yıllarca sürecek olan alçalmayı görmüş! Onlara kantine gidin, çay sigara için ya da hadi başkasının show’una diyebilmiş.

Ben bunlardan bahsederken benim salondaki pencereler fırtınadan açıldı. İçeridekiler üşüyüp, huzursuzca kıpırdanmaya başladılar. Ben mikrofondan anons yaptım: Sakin olun, sözüm meclisten dışarıdır. Ayrıca üşüyenler için salonumuzda şal vardır. Dağıtmaya başlıyoruz.

ŞAKŞAKŞAKŞAKŞAKŞAK!!!

Nil Karaibrahimgil

19.07.2004

İNSANLARI KORKULARI YÖNETİR

Bu cümleyi ilk duyduğumda sizin ilk düşündüğünüzü düşündüm: O kadarcık mı!

Hemen ardından da sizin ikinci olarak düşündüğünüzü: Beni değil!

Sonra zaman zaman, diyelim ki mecbur kaldığımda, beni neyin yönettiğini bulmak için sudan çıkmış balık gibi çırpınırken ben, kafamdaki müziğe kulak kabarttım. Duyduğum ses kemanlardı, gergin telleriyle hın hın çalan, evet evet duyduğum kesinlikle Jaws’ın yaklaşma müziğiydi.

Ah Spielberg; evrensel bilinçaltımızdaki ‘suyun derinleri tehlikeli, gitmeyin!’ emrini maketten bir köpekbalığıyla nasıl da kumanda etmişti. Hala bir derinden atlarken ben, hop diye ağzına düşer gibi oluyorum Jaws’ın.

Peki sabahın ilk ışıklarıyla rüyalarımızda bile çalmaya devam eden bu müzik, niye yerini bildik bir ninniye bırakmaz?

Peki niye sımsıkı sarılmış yüzeriz o şişme Jaws’ımıza, hem de küçücük sığ bir havuzda? Bence belli başlı korkular şunlardır: Sevdiklerini kaybetme korkusu, sevilmeme korkusu, başarısızlık korkusu, küçük düşme korkusu, yalnızlık korkusu.

Üff, resmen bir korkusu!

Bunlar vampirden de beter, sarmısakla filan gitmez ve kalpleri yok ki kazık sokasın?! Kafamızdaki o kemanların üstüne arada bir giren o koroya ne demeli? Sözleri hep aynı olan o sıkıcı şarkı:

Aman yapma sevilmezsin

Aman yapma bak kaybedersin

Dur söyleme içinde dursun

Elbet zamanla unutursun

Küt küt küt küt küt küt...

İşin acı tarafı bu korkuların çoğunun yersiz olması. Bu yersiz korkuların her yerimizi kaplaması. Bu şarkı bitince çalan Mazhar Alanson şarkısı ne güzel halbuki:

Başarısız olduysan oldun

Yıkma kendini zaten yorgunsun...

Bakın şu anda yaptığım tamamen ‘okurum sana söylüyorum Nil sen anla’ durumu. Korka korka horon teper gibi durmayı sevmiyorum. Kendimce bir yöntem buldum, isteyen benimle uygulasın.

En çok korktuğum şeyleri yazıp, sürekli yanımda bulunduracağım. Ha, bir karar mı vermem gerekti, ha yine içimdeki evetler hayır gibi, hayırlar da evet gibi mi davranmaya başladı; açıp hemen o Jaws kağıdımı okumaya başlayacağım.

Gereken korku maddesini bulunca, ya hakikaten korkunçmuş diyip ona göre davranacağım (korkuların yönettiği bir insan olduğunu reddeden mi var!), ya da bunda korkacak ne var diyip Jaws’ımın burnuna bir tekme!

Aristo mu demişti: Üzerinde düşünülmeyen bir hayat, yaşanmaya değmez.

Değmez bence de. Korkmaktan korkmuyorum, illa korkacaksam gerçekten korkunç bir şeyden korkayım bari. Gece sandalyenin üzerindeki kazağı, oturan cadı gölgesi sanmanın alemi yok. Aaaa, bakın ne çalıyor:

...Gel gidelim güneylere

yenilenip dinlenmeye

deliyim ben aslında

senin gibisini sevmekle, deli...

Nil Karaibrahimgil

02.08.2004

HAYATA AŞIK OLACAK CESARETİN VAR MI?

Kabul et. İlk ne olup bittiğini anladığın an gözlerine inanamadın. Dünyanın yuvarlak olduğuna, geceleri ay ışığına, kutuplarda birikmiş karlara, denizlerden kıyılara vuran dalgalara. Yağmur ve gökkuşağına. Her geceden sonra etrafın yeniden aydınlanmasına. Şimdi geyik dediğin, edebiyat dediğin şeylere.

İnanamadın birbirine benzemeyen milyonlarca tür hayvan, bitki ve insanın bir arada yerçekimiyle dağılmadan durmasına. Yerçekiminin kendisine de inanamadın. Rüzgarın bazen tam da yüzüne doğru esmesine. Saçından o sırada güzel bir koku gelmesine. Böyle şeylere.

Dinlediğin bazı şarkılar, okuduğun bazı kitaplar, gördüğün bazı filmler ve rastladığın bazı insanlar sana fazla geldi. İtiraf et ne yapacağını, ne söyleyeceğini bilemedin öyle anlarda.

Bazen öylesine köşeden bir döndün ve bir an bir şey gördün, için ısındı. Bir ritm duydun tekrarlayıp duran, kanın kaynadı. Bir geveze insan çıktı karşına, ona da kanın kaynadı. Biri elini tuttu, biri elini bıraktı dengen bozulmadı. Bayıldın bazen bu duruma.

Diyelim ki, bütün gün acı çektin, bir şeyi kaybederim diye ödün patladı, uyudun hatta uyandın ağlayarak. Bilmedin mi içten içe geçecek bu sahneler. Zamanla, zamanla tanıştın. Ve itiraf et ki, alıştın tik tak ayak seslerine. Ve bir rutin uydurdun kendine, içinde huzur bulduğun.

Peki şuna ne diyeceksin? Küçükken hemen büyümek istedin, büyürken gitgide küçülmek istedin. Çünkü ayarını kaçırdın hayatla olan ilişkinin, cicim aylarını özledin. Balayını özledin. Parktaki salıncağı kontrollü bir abartıyla iten babanın ellerini özledin.

Kahkahalar atmak da, katıla katıla ağlamak da karnında ağrı yapar, gözlerinde yaş. İkisi olmadan da yaşamaya yaşamak denmez diyorsun. Hayatın suyunu çıkarmak gerek, suyuna ekmek banmak gerek, kuru kuru yenmez biliyorsun. Denileni yapıp başının okşanması kadar seviyorsun, denileni yapmayıp baş kaldırmayı. Aynı anda güzel bir tat, güzel bir insan, güzel bir yer, güzel bir müzik, güzel bir koku bir arada olursa başın dönüyor ve bozmaya çalışıyorsun o anı. Aklına kötü bir şey getiriyorsun taa nerelerden ellerini tutup da. Bilmiyor musun sanki böyle yaptığını.

Bir kilerin var. Bahanelerin ve sıkıntıların katlı durduğu. Oraya her gün bir kadın gelir ütüye. O kadın sensin. İşte söylüyorum. Bütün şikayetler hayata aşık olmamak için. Ben demiyorum ki, hayat kusursuz. Ama hiç bu kadar yakışan bir kusur gördün mü sen? Bak gün yarılandı. Allah bilir neler kaçırıyorsun, kim bilir gün bittiğinde neleri yapamamış, görememiş, söyleyememiş olacaksın. Neleri başlatmadan bir günü daha atlatacaksın. Oh be! Ucuz atlatmış olacaksın.

Bunları boşverip ninnini söyleyeceksin:

“Aman bunun nesine aşık olunur,

her günü binbir sıkıntı doludur

Bugün geçti bile yarını bilemezsin

gerçek değil ki hiçbiri, görmemezlikten gelesin.”

Yaşamamazlıktan geleceksin hatta yaşamayacaksın. Niye biliyor musun çünkü bir çocuk gibi bir gün bunlar bitecek diye, kendini kilere kilitledin de ondan.

Bu sabah inemedim işte ben kilere.

Sigortam atmış, ütü çalışmaz, kadını gönderdim...

Ne giysem, ne giysem?!?

Nil Karaibrahimgil

25.10.2004